Bà sống với trẻ em như vậy, dễ đến mấy chục năm rồi. Canh tôi nói vậy, tức thị Cô đang làm người. Có nhẽ mãi mãi, cho đến khi nhắm mắt nhắm mũi tôi còn phải đi tìm lời giải đáp cho câu hỏi tuổi thơ tôi. - Làm người là thế nào hở Cô? Thế còn nhỏ, cháu không phải là người à? - Tôi lại hỏi. Chắc trước kia bà cũng giữ tôi như hiện thời bà giữ em gái tôi.
Có một dạo, tôi bỗng thấy vắng bà trong nhà. Nhưng rồi một lần, tôi hỏi canh: - canh làm gì hở Cô? - Cô giữ các cháu, chứ còn làm gì nữa - Cô tôi nói.
Hồi còn con gái, bà có nhan sắc. Con nít trong làng, hễ thấy bà là chạy theo chào hỏi. Tôi đã hỏi mẹ tôi là bà canh đi đâu. Bà là người họ hàng xa bên nội nhà tôi. Lúc ấy, bà còn tuổi thanh niên. Mỗi lần như vậy, tôi lại tìm thêm một cách trả lời cho mình. Tôi cứ đinh ninh bà là chị ruột bố tôi. Bà đã giữ em cho bố mẹ tôi đi làm đồng. - Lớn lên cháu sẽ làm người - o tôi nói, âu yếm. Tôi nghe một cách say sưa, và quên đi câu hỏi của mình chưa được gác đáp.
Đứa em gái của tôi lại khóc. Đến đường cái lớn, bà mới trao lại em gái cho mẹ tôi.
Bà bỏ nhà chồng về ở với mẹ. - Gác ơi, lớn lên cháu làm gì? - tôi hỏi bà Cô đang ru đứa em nhỏ của tôi trên võng. Hai hào có thể mua được một gói kẹo ngọt, hoặc mười cái pháo bông thăng thiên.
Bà nhớ tên từng đứa một, và còn biết rõ đứa nào hay đái dầm, đứa nào hay khóc thét và đứa nào hay nhè. Lá tre khô rơi xuống mái tóc bạc trắng của bà, rơi xuống cái xéo vải màu nâu cũ kỹ của bà.
Dễ thường lớn lên, tôi cũng đi giữ các cháu như gác để làm người? Tôi muốn tra khảo o nhưng vì thấy thương bà, nên lại thôi.
- Con chó con của Cô, lớn lên như một nàng công chúa nhé! - Bà nói - Còn cậu hoàng tử này đừng hỏi o nhiều như thế nữa. Bà lấy chồng được năm năm thì người chồng bảo bà không có con, đòi lấy vợ hai. Tôi còn nhớ, tuồng như trong lúc kêu khóc trên nấm mộ của bà cùng với những đứa trẻ khác, tôi đã gào lên cái câu hỏi mà có lần tôi đã hỏi bà: - Làm người là thế nào hở Cô? Cũng có thể là trí nhớ của tôi không được rõ ràng cho lắm.
Nhưng không hiểu sao tôi cứ đinh ninh là mình đã gào lên như vậy trước nấm mồ bà o, nấm mồ của con người mà tôi không thể nào quên được. Canh tôi cũng không nhắc lại nữa. Khi rời đứa cháu này để đến với đứa cháu khác, bà thường mang trên vai một cái xéo vải, trong đó đựng mấy bộ áo quần, cái hộp đồng đựng cau trầu.
Con trẻ trong làng đi đưa đám bà đông nghịt. Cái cối giã trầu bằng đồng của bà lốm đốm những vết vôi trắng, còn cái chìa của nó có ba răng thì cũng đã mòn tù.
Bà đi về phía cuối làng. Bà già lắm rồi. Tôi không ngờ, chỉ mấy hôm sau, bà tắt thở ở một gia đình cuối làng, nơi có một đứa trẻ mỏ mới ra đời được mấy ngày. Mẹ tôi nói, bà sang làng bên, giữ con cho một người cháu gái lấy chồng ở bên đó.
Giữ các cháu là làm người. Bà không ăn nhiều, chỉ luôn tay gắp cho anh em tôi những thức ăn ngon dành riêng cho bà. Truyện ngắn của Nguyễn Trọng Tạo. Và trẻ nít trong làng đều gọi bà là gác. Nhưng đầu óc tôi bởi thế mà âm âm i i như có tiếng cối xay suốt buổi.
Hai mẹ con ở với nhau, mẹ bà mất, bà ở một mình cho đến già. Dạo ấy, mẹ tôi chưa sinh em gái. Trong làng có ai sinh đẻ gọi bà, bà đến ngay. Canh tôi không trả lời tôi mà bà vỗ vỗ vào chăn lót nó, ru cháu. Lớn lên, cháu sẽ tự trả lời lấy. Nhưng đàn ông trong làng tin là bà không sinh đẻ được nên không ai đến hỏi bà làm vợ nữa. Khi tiễn bà đi, tôi mang hộ bà cái xéo vải ra ngõ, còn bà thì bế đứa em gái của tôi.
Khi thấy không thể sống đơn độc được mãi, bà đi giữ con cho hồ hết các gia đình trong làng. Có thể o tôi quên bẵng câu hỏi của tôi. Tết nào tôi cũng được bà mở hàng bằng tờ bạc hai hào mới toanh. Có những câu hỏi như thế đấy, nó mãi mãi dành riêng cho con người trên địa cầu.
Tôi tin điều ấy, vì cho tới lúc trưởng thành rồi nhiều lúc ngồi suy ngẫm, câu hỏi ấy lại vang lên trong đầu “làm người là thế nào?”. Nhiều người phải lòng bà.
- Gác lớn vậy mà Cô không làm người à? - Cái thằng chỉ nói dại! Tôi cụt hứng, không hỏi nữa.
O chẳng thể giải đáp thay cho cháu được. Có thể gác tôi không giảng giải cho tôi được.
Chúng tôi khóc to khi người lớn đặt thùng bà xuống huyệt. Lâu lắm, tôi mới biết bà không phải chị ruột bố.
Khi đứa em gái tôi đã cứng cáp, Cô tôi sửa soạn xống áo bỏ vào chiếc xéo vải. Lưng bà hơi còng xuống, xéo vải trên lưng càng làm cho dáng đi của bà còng hơn. Vậy mà không mấy khi thấy bà buồn. Mà làm sao không thương bà được. Thời gian như gió cuốn thổi qua trí nhớ con người, làm bào mòn trí tưởng. Miệng không còn chiếc răng nào.
Giọng ru của bà thật ấm dịu, ngọt ngào. Hôm ấy, bác mẹ tôi làm một bữa ăn tiễn gác.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét