"Đoàn Phú Thái" - Người lo xa điềm tán thưởng tĩnh.

Tuy cho tới thời khắc này, nhiều mong muốn được gửi gắm cho VDA, nhất là đưa VDA trở thành một thương hiệu nội địa lớn, đủ sức đối trọng với các thương hiệu nước ngoài trong lĩnh vực phân phối, bán sỉ đã không trở thành sự thật, song dầu sao, VDA cũng đã tạo nên một tiếng chuông cảnh tỉnh cho không chỉ doanh nghiệp, mà cả với các cơ quan quản lý quốc gia trong sự chuẩn bị hội nhập của doanh nghiệp

“Trong gia đình, vợ tôi là người được giao bổn phận về chăm lo việc học hành, đào tạo cho con cháu trong nhà. Phải nói thêm là, Việt Nam có truyền thống đánh giặc, nhưng chưa có truyền thống kinh doanh và làm ăn lớn. Học ở đây không chỉ là học vấn, kiến thức, mà cả truyền thống gia đình.

Trong 500 thương hiệu thành công nhất ở Mỹ, có tới 1/3 là các công ty gia đình. Chúng tôi sẽ cùng nhau tạo nên sự đổi thay theo chiều hướng hăng hái nhất. Khi về nước, tôi quyết định dừng việc làm cũ, bắt đầu kinh doanh. Tuy nhiên, điều mà tôi học hỏi được khi có dịp xúc tiếp với các gia đình thương lái truyền thống của thế giới, đó là tính định hướng và kỷ luật mà từng thành viên gia đình sẽ phải tuân thủ vì mục đích chung là sự nghiệp kinh dinh của gia đình, dòng họ”, ông Đoàn kể về việc xác định vị trí của từng người trong bữa ăn của một gia đình tỷ phú Thái Lan, Trung Quốc mà ông có dịp là khách mời.

Tuy nhiên, chính tình ái này đã giới hạn tầm phát triển của doanh nghiệp. Đúng như ông Đoàn nói, cuộc chuyển giao thế hệ trong khá nhiều doanh nghiệp không thực sự trơn tuột. Cơ sở để ông Đoàn được vinh danh trong những nhân vật tiền phong chính là sự thành công của Phú Thái trên chặng đường phá hoang ra một lĩnh vực kinh doanh mới mẻ ở Việt Nam: lĩnh vực phân phối - bán sỉ.

Hiện, trong số 13 người, gồm cả con và cháu của ông Đoàn, 5 người đang được đầu tư đi học ở nước ngoài. “Kinh doanh là chuyện hàng ngày, chẳng bao giờ nói hết. “Song, đi cùng với đó là câu hỏi, trong giai đoạn đầu của sự phát triển của doanh nghiệp, mô hình kinh dinh theo kiểu ‘gia đình’ vẫn thành công hơn?”, ông Đoàn tâm can khi nói về tỷ lệ thành công không cao trong các liên kết giữa các doanh nghiệp Việt Nam với nhau hay giữa doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp nước ngoài… Nhìn lại, mọi việc đã diễn ra đúng như người tiền phong Phạm Đình Đoàn dự liệu.

So với nhiều quốc gia, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam còn quá trẻ, với hơn 20 năm, kể từ những năm 1990 trở lại đây. “Chúng tôi không muốn Phú Thái hay các doanh nghiệp nào đó chỉ là của riêng mình, mà phải trở thành sự nghiệp của gia đình, dòng tộc và lớn hơn, trở nên doanh nghiệp của dân tộc. Chính sự chuẩn bị bài bản và chuyên nghiệp như vậy, sẽ bảo đảm trong bất cứ tình huống nào, các thành viên có thể kế tục sự nghiệp một cách trơn tru, không ảnh hưởng tới sự ổn định và phát triển của doanh nghiệp”, ông kể lại.

Khi doanh nghiệp ở quy mô nhỏ và vừa, các lái buôn này có thể gánh vác khá tốt công việc điều hành, song khi quy mô tăng lên, tầm hoạt động rộng hơn, khả năng bao quát giảm đi. Nhưng khoảng thời kì này cũng đã đủ để đời doanh gia trước nhất tính tới chuyện chuyển giao. Với mong muốn tụ họp các gia đình doanh gia tiêu biểu và uy tín hàng đầu Việt Nam trong một tổ chức, một mặt, để tôn các gia đình thương gia đã đóng góp cho sự phát triển và hội nhập của Việt Nam, nhưng theo ông Đoàn, cũng là để liên kết sức mạnh nhằm xây dựng truyền thống kinh dinh và văn hóa doanh nghiệp, thương buôn trong mỗi gia đình.

Ở châu Á, tỷ lệ này còn cao hơn. Đợt này, ông Đoàn xuất hiện nhiều hơn trên báo chí. Tuồng như sự cẩn trọng và kỹ càng khiến ông Đoàn luôn điềm tĩnh với các kế hoạch kinh doanh, ngay trong cả thời điểm được cho là khó khăn nhất của nền kinh tế tuổi vừa qua.

Cho tới thời khắc này, Phú Thái đã trở thành một trong những doanh nghiệp phân phối - bán buôn hàng đầu Việt Nam. Nhờ VDA, các doanh nghiệp trong lĩnh vực phân phối bán lẻ bừng tỉnh trước những thách thức lớn từ hội nhập, để đi nhanh hơn, tuyển lựa cách chơi, chỗ chơi hợp lý hơn.

Phải chăng, truyền thống này phải được phát huy từ các mô hình kinh dinh gia đình điển hình và thành công nhất ở Việt Nam hiện?  kết liên các gia đình doanh gia sẽ tạo nên điều gì?  Mối quan tâm chung của các gia đình thương lái là phát triển vững bền, gây dựng truyền thống kinh dinh cho gia đình, dòng họ.

“Cũng có những thương gia thế hệ đầu khó chấp nhận đổi thay theo xu hướng khi lo sợ không kiểm soát được đứa con mình đứt ruột đẻ ra. Nhưng dịp này thì khác. Sự chuẩn bị sớm sẽ bảo đảm trong vòng 10 năm nữa, hoặc bất kể lúc nào tôi muốn rút lui, đội quân cận kề sẽ vào guồng ngay”, ông Đoàn tâm sự. Các thương gia thế hệ thứ nhất đang có kế hoạch đào tạo thế hệ kế tiếp một cách khá bài bản.

“Tuy nhiên, điều này không cản ngăn những nỗ lực trong ngày nay và ngày mai, nhất là khi truyền thống ấy được gắn với truyền thống gia đình vốn vững bền trong văn hóa Việt Nam. Ông Đoàn cùng một số thương buôn mải mê với kế hoạch thành lập Hội đồng thương gia và Gia đình (dưới sự chỉ đạo của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam), dự định sẽ ra mắt vào ngày 20/10 tới, với lễ hấp thụ 50 gia đình - những thành viên trước hết của Hội đồng.

Quờ quạng kế hoạch đào tạo, định hướng nghề nghiệp của những thành viên trong gia đình này đã được cân nhắc, phân tích và lên kế hoạch cụ thể từ nhiều năm trước.

Lo xa trong Hội đồng lái buôn và Gia đình vào thời điểm này sẽ đóng vai trò như một tác nhân, tạo nên những thay đổi trong tư duy quản trị doanh nghiệp của các công ty gia đình tại Việt Nam. Lợi thế của các công ty này so với các công ty khác, đó chính là tình yêu với công ty, sự gắn kết trong gia đình chính là động lực để tạo ra những điều kỳ diệu, để người sáng lập có thể dành cả cuộc đời cho doanh nghiệp mình kiến lập.

Ông Đoàn kể, khi ra nước ngoài tham gia các khóa đào tạo, ông cứ tự hỏi sao nước mình lại không có được hệ thống phân phối chuyên nghiệp như họ, làm sao để người cần bán tìm được người cần mua, mà không phải quá nhọc nhằn rao bán… “Lúc ấy tôi thấy bức bối, cần phải thay đổi.

Đây cũng là thương hiệu được nhắc tới trong những chũm gom góp năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối nội địa từ trước khi Việt Nam trở thành thành viên của Tổ chức thương nghiệp thế giới (WTO).

Định hướng phải gây dựng được truyền thống kinh dinh ngay trong gia đình mình là điều mà những thành viên sáng lập Hội đồng lái buôn và Gia đình tâm niệm. Song chừng như mọi việc không xuôi chèo, mát mái”, ông Đoàn san sớt một phần lý do thôi thúc ông và một số doanh gia khác tụ hội dựa trên ý tưởng nuôi dưỡng truyền thống kinh dinh từ trong gia đình, nhưng không đi ngược xu hướng hội nhập quốc tế.

Thực tế ở Việt Nam, thế hệ nhà buôn trước hết thành công đa số nhờ kinh nghiệm tự đúc rút trong quá trình kinh doanh, nhờ phá hoang mối quan hệ, cũng như thời cơ kinh dinh rộng mở của nền kinh tế trong thời đoạn mở cửa.

Tuy nhiên, đây không hẳn là điều mà ông Đoàn mong muốn, nhất là khi ước mơ về sự trường tồn của các thương hiệu Việt đang là điều mà ông và những nhà buôn thế hệ đầu của Việt Nam nuôi dưỡng.

Khánh An. “Từng thành viên trong gia đình đó không lúc nào lơi là với vị trí của mình trong sự nghiệp kinh dinh của dòng tộc.

“Tuy nhiên, có thể thời kì duy trì mô hình công ty gia đình ở Việt Nam sẽ kéo dài thêm 20 - 30 năm nữa, để tạo nên những nền tảng chắc chắn. Năm 2012, ông Phạm Đình Đoàn được chọn lựa là một trong 50 nhân vật tiên phong. Điều này khác với lệ thường.

3. Tôi không muốn sẽ có tình trạng con cái than phiền ba má chặt chẽ quá, hay không dám quyết, còn bác mẹ lại lo lắng con cái không đủ kinh nghiệm để tiếp quản sự nghiệp gia đình, mà cản trở sức sáng tạo.

Truyền thống kinh dinh của người Việt đang bắt rễ từ chính những điều tưởng như khó nắm bắt này…  nói chuyện với thương buôn Phạm Đình Đoàn:   Ông tính tới kế hoạch đào tạo cho các thế hệ kế tiếp từ khi nào?  Nhiều năm trước, khi tôi thấy rằng, kinh doanh ở Việt Nam đã hết thời dựa vào kinh nghiệm. Nhắc lại câu chuyện 4 thương hiệu nội địa lớn nhất trong lĩnh vực phân phối bán sỉ của Việt Nam liên kết với nhau để thành lập Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển hệ thống phân phối Việt Nam (VDA) vào năm 2007, hình như ẩn trong nhiều lý do, có sự bức bối, lo xa của một người điềm tĩnh, nhưng thận trọng với các nhịp và thách thức của thị trường.

Nhưng lúc này, ý kiến kinh dinh đương đại, bài bản từ nước ngoài của thế hệ kế tiếp lại khó bắt kịp vào Việt Nam - thị trường vẫn đang trong quá trình tiệm cận thông lệ quốc tế. Nhất là với doanh nghiệp đang dựa vào tên tuổi của những người sáng lập, thì sự chuyển giao dễ gây nên sóng gió. “Không có một mô hình chuẩn nào cho sự chuyển giao thế hệ trong các gia đình thương gia, dù ở nước nào.

Hậu quả là, ngay trong gia đình, các đời không tìm được tiếng nói chung. Trong nhiều doanh nghiệp, đời thứ hai đã bắt đầu nhập cuộc. Ban đầu rất khó khăn, vừa là quản lý, vừa làm nhân viên, lớp bạn hàng… Nhưng dù sao, đó cũng là một tuyển lựa đúng đắn”, ông kể lại. Sau đó, các doanh nghiệp buộc phải vươn ra ngoài, cạnh tranh trong sân chơi đồng đẳng với doanh nghiệp đại chúng, doanh nghiệp quốc tế”, ông Đoàn phân tách.

Lấy số liệu từ Ban đại diện Hội đồng thương lái và Gia đình, 100 công ty gia đình lớn nhất Việt Nam đang đóng góp khoảng 1/4 GDP của cả nước, những cơn sóng gió này không đơn giản chỉ là việc của riêng doanh nghiệp. Tuy nhiên, đường đến tới Phú Thái của ông Đoàn lại bắt đầu từ những băn khoăn rất xa xôi của một chuyên gia được đào tạo bài bản trong lĩnh vực… thực phẩm. Đó là lý do nhiều thương hiệu công ty gia đình nức danh thế giới thay đổi cả cơ cấu sở hữu lẫn quản trị để giữ lại được thương hiệu, doanh nghiệp của họ.

Bây chừ, kế hoạch dài hơi trong chuyển giao thế hệ của vị thương buôn thế hệ 6x này đang được thực hành một cách điềm tĩnh. Thực ra, mô hình công ty gia đình khá phổ thông trên thế giới.

Nếu muốn bền, thì phải học. Sẽ có những đổi thay theo từng tuổi, từng kế hoạch kinh dinh.

Có thể, cầm cố của ông và những đồng nghiệp. Cũng phải nói thêm, theo phân tích của nhà sử học Dương Trung Quốc, về căn bản, do đặc thù phát triển của lịch sử dân tộc, cộng đồng nhà buôn Việt Nam chưa hội đủ các yếu tố để tạo nên cái gọi là truyền thống kinh doanh.

Ông Phạm Đình Đoàn, chủ toạ, Tổng giám đốc Tập đoàn Phú Thái   1. Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang qua khó khăn để đạt được yêu cầu tái cấu trúc, đổi mới mô hình tăng trưởng, các doanh nghiệp buộc phải linh hoạt tìm hướng đi phù hợp”, ông Đoàn điềm tĩnh lý giải cho cách xử lý của mình.

2. Tại sao chúng ta không nhìn tới mai sau của những gia đình doanh gia Việt Nam ngay từ bây giờ”, ông Đoàn bảo vệ ý kiến. Bước chuyển giao trở thành khó khăn hơn”, ông Đoàn phân tích. Có nghĩa là, sẽ có những đổi thay mang tính tư duy trong văn hóa kinh dinh của người Việt.